Í gegnum öll viðtölin ræddu menn um að hafa verið undirfjármagnaðir. Það er jú þannig að menn þurfa að vera ákveðnir bjartsýnismenn til að fara út í að stofna fyrirtæki og það sem verra er þá eru menn oft of bjartsýnir. Þeir svartsýnu sjá bara fyrir sér gjaldþrot og taka því ekki þá ótvíræðu áhættu sem felst í því að stofna fyrirtæki. Þess vegna fáum við hóp af nýstofnuðum fyrirtækjum, öll stofnuð af bjartsýnismönnum sem í flestum tilvikum gera sér vonir um að takmarkað fjármagn muni nægja þeim til að koma sér af stað og síðar muni meira fjármagn koma inn. Þetta nýja fjármagn getur þó látið á sér standa og menn geta lent í erfiðum kröggum. Sumir verða að sætta sig við að selja stórann hluta af fyrirtækinu á tiltölulega lágu verði til að tryggja framtíð þess.
Það er því fyrir öllu, gjörsamlega öllu, að ná inn eins miklu fjármagni í byrjun og kostur er. Það að tryggja rekstur fyrirtækisins 8-12 mánuði fram í tímann er lítil sem engin trygging, því þegar það á að fara að afla meira fjármagns þá getur það auðveldlega tekið svo langan tíma eins og hlutirnir eru í dag. Ef væntanlegir fjárfestar sjá að ef þeir bíða bara í 2 mánuði þá væri fyrirtækið komið í fjárhagsvandræði og að þá gætu þeir fengið mun stærri hlut í fyrirtækinu fyrir sama pening þá er fyrirtækið komið í stöðu sem það vill ekki vera í.
En auðvitað er það hægara sagt en gert að ná inn nógu miklu fjármagni. Flestir ná sér í eins mikið fjármagn og þeir mögulega geta. En það eru samt ekki allir sem taka gagnrýna ákvörðun um hvort þeir peningar sem þeir hafi náð sé yfir höfuð nóg til að byggja vöruna. Margir afla bara þess sem þeir geta og halda svo út í óvissuna. Eins og fram kom í kaflanum hér á undan verða menn á öllum stigum að vera reiðubúnir að taka yfirvegaða og jafnvel sársaukafulla ákvörðun um að hætta við verkefni ef útreikningarnir sýna að það verði ekki hagkvæmt nema með óraunsæjum sölutölum, menn mega ekki pressa áfram í von um að hlutirnir “reddist”. Slíkt verður til þess að allt getur tapast. Þá er betra að sætta sig við ákveðið tap og athuga hvort ekki finnist arðbærari verkefni. Málið er að reikna allt og rannsaka allt eins vel og kostur er áður en haldið er í baráttuna. Auðvitað er markaðsetning bara stríð og það getur oft verið fróðlegt að bera saman herkænsku stríðs og herkænsku í markaðssetningu, þar er margt sem er jafn satt í markaðsetningu í dag og það var í kínverskri herkænsku fyrir 2500 árum.
Now the general who wins a battle makes many calculations [...]. The general who loses a battle makes but few calculations beforehand. Thus do many calculations lead to victory, and few calculations to defeat.
(Lionel Giles, Sun Tzu on the Art of War)
Málið er að vinna forvinnuna af öllu afli, allar rannsóknir sem gerðar eru í upphafi, áður en fyrirtæki er stofnað, marg borga sig. Hver króna sem eytt er í rannsóknir í upphafi skilar sér margfalt þegar farið er í að fjármagna fyrirtækið sjálft. Því ef að menn sjá að undirbúningurinn er vel unninn, að menn hafi eytt miklum tíma í að kanna hvort þetta væri arðbært, þá aukast líkurnar til muna á því að menn vilji taka þátt. Það er liðin tíð að menn séu hlaupandi um með fulla vasa af seðlum að biðja um að fá að taka þátt í kísilæðinu. Þeir sem stofna hugbúnaðarfyrirtæki verða að undirgangast stranga skoðun áður fjármálafyrirtæki leggja pening til þeirra, þetta er jú bara fjárfesting og það fjárfestir enginn nema að hann hafi verið sannfærður um að fjárfestingin muni skila sér. Ef stofnendurnir eru ekki búnir að reikna dæmið til enda þá geta þeir ekki ætlast til þess að fjárfestarnir geri það og stofnendurnir munu þannig vart fá krónu frá fjárfestum.
Svo getur það skipt miklu máli hvaðan fjármagnið kemur inn í fyrirtækið. Er farsælast fá stóra fjárfesta eða marga litla, á að leita sérstaklega eftir fjárfestum með þekkingu, eða er best að stofnendur fjármagni fyrirtækið. Það að stofnendur fjármagni fyrirtækið sjálfir hefur oftast flesta kostina, að því gefnu að þeir séu þá nægilega fjársterkir. Menn ígrunda hlutina oft betur þegar um þeirra eigin fjármuni er að ræða og menn geta gert langtíma áætlanir án þess að fjárfestar séu að koma inn með kröfur um skjótan gróða. Nokkra hluti ber þó að varast.
Þegar fyrirtæki er alfarið í eigu stofnenda og kannski fólks sem er þeim persónulega tengt þá gætu skapast vandræði og jafnvel illindi innan fyrirtækisins þegar illa gengur, það gæti reynst stofnandanum erfitt að sjá að starfsfólkið í fyrirtækinu hans er ekki að skila fyrirtækinu hagnaði og hann sér peningana sína fjara út. Fjárfestar vilja auðvitað sjá hagnað af sínum fjárfestingum líka en seint verður um persónuleg illindi að ræða. Einnig getur komið upp sú staða að persónulegir hagsmunir stofnenda eru látnir ganga fyrir gagnvart hagsmunum fyrirtækisins. Það getur t.d. reynst erfitt fyrir stofnendur að fá utan að komandi aðila í stjórnunar stöður í fyrirtækinu, menn vilja jú oftast hafa mestu um það að ráða sjálfir, hvernig farið er með peningana þeirra. Svo getur líka skapast sú staða að ef stofnandi á fyrirtæki af stórum eða öllum hluta þá vilji hann ekki fá aukið fjármagn inn í fyrirtækið vegna þess að þannig væri hann að gefa eftir ákveðið vald sem hann hefur yfir fjárfestingu sinni. Jafnvel þó að það sé fyrirtækinu fyrir bestu að fá inn aukið fjármagn.
Það að fá inn utan að komandi fjárfesta er oftar en ekki eina leiðin til að fjármagna fyrirtæki. Þá er að sjálfsögðu best að fá inn fjárfesta sem búa yfir einhverri þekkingu á sviði fyrirtækisins og að þeir séu tilbúnir að leggja hana fram. Leitin að slíkum fjárfestum getur þó dregist á langinn og ef þeir finnast þá getur þekkingin sem í raun berst frá þeim þegar á hólminn er komið reynst af skornum skammti og ekki af miklum verðmætum. Þess vegna ætti að varast að taka þekkingu sem jafngildi peninga þegar fengnir eru fjárfestar. Hugsunin verður að vera að báðir aðilar hagnist á því að þekkingunni sé miðlað, fyrirækið því það þarfnast hennar og fjárfestirinn vegna þess að þannig hjálpar hann fjárfestingu sinni að skila arði.
Varðandi fjárfestana þá er oft vænlegast að þeir hafi djúpa vasa, að þeir geti verið fyrirtækinu góður bakhjarl, þeir þoli að sjá fram á tap af fjárfestingunni til nokkurra ára. Það að stórfyrirtæki fjárfesti í fyrirtækinu eykur líka líkurnar á því að aðrir geri slíkt hið sama. Hinsvegar getur oft reynst erfitt að eiga við stóra fjárfesta, sökum stærðarinnar þá geta þeir neitt aflsmunar í viðskiptum sínum við fyrirtækið og skuldbinding þeirra og tryggð við fyrirtækið er jafnvel lítil sem engin.
Starfsfólk er annar mótandi hlutur um hvernig fyrirtækið og varan þróast. Hugbúnaður er eins og nafnið bendir til, afrakstur hugverka starfsfólks og ekki handverks þeirra. Einn góður starfsmaður getur verið á við tíu lakari og einn neikvæður starfsmaður getur eyðilagt starfs anda í heilu verkefni. Því er varasamt þegar fyrirtæki er stofnað að ætla sér að spara krónur og ráða aðallega til sín starfsfólk sem er nýútskrifað eða jafnvel ennþá í skóla. Eins og ástandið var árið 1999 þá var það kannski það eina sem menn höfðu um að velja en í dag líta hlutirnir öðru vísi út. Auðvitað er gott að fá inn eitthvert ungt starfsfólk með ferska menntun, þekking þeirra byggist upp og það verður dýrmætt með tímanum, en til þess að þekkingin byggist sem hraðast upp þá er nauðsynlegt að reyndir starfsmenn séu innan fyrirtækisins sem yngra starfsfólkið getur leitað til. Þetta á jafnt við um tæknifólk sem annað starfsfólk og stjórnendur eru þar engin undantekning.
Það að ná í og ekki síður halda í starfsfólk er ákveðin listgrein, ekki ósvipað að stjórna sinfóníuhljómsveit. Allsstaðar þarftu að hafa rétt fólk á réttum stað sem vinnur ákveðin verk af natni og allt þarf að ganga slétt og fellt, það þarf aðeins einn einstakling til að setja allt úr skorðum og ef hópurinn er ekki samstilltur þá skapar hann tóma óreiðu.
Yfirvinna er einn hlutur sem hefur mikil áhrif á ánægju fólks á vinnustað. Eins og komið er inn á í spurningu 10. Fékk starfsfólk yfirvinnu greidda þá er stór hluti fyrirtækja ekki að greiða yfirvinnu starfsfólks, jafnvel þó hún sé verulega mikil. En hvort er þetta jákvætt eða neikvætt fyrir fyrirtækið? Það að starfsmenn vinni myrkranna á milli og það ókeypis kann að hljóma sem hagkvæmasta leiðin til að reka fyrirtæki. En minnug dæmisögunnar um skipstjórann þá verður að vara sig, og sennilega er einhver meðalvegur vænlegastur í þessum efnum þó vandrataður sé. Persónulega þá met ég þann tíma sem ég hef með fjölskyldu minni mjög mikils og ef að mér býðst fjölskylduvæn vinna þá lít ég á það sem afar stóran kost, stærri en laun.
Þreytt starfsfólk vinnur illa, það eyðileggur andann á vinnustað og er líklegara til að vera til hvers kyns annarra vandræða. Sumir sem leggja fram mikla vinnu án þess að fá fyrir hana greitt telja sig jafnvel “eiga inni” verðmæti hjá vinnuveitanda sínum og finnst því lítið athugavert við að taka þau ófrjálsri hendi, en það er önnur saga.
Varðandi valréttarsamninga þá hafa þeir alla jafna ekki reynst vel í fyrirtækjum. Þetta eru miklir peningar sem fara í þá og fyrir sama fjármagn er oft hægt að byggja upp mun betri anda innan fyrirtækisins. Það ber jú alltaf að hafa í huga að það er frekar niðurdrepandi fyrir starfsandann að vera alltaf að leggja meira og meira á sig í vinnunni á meðan verðmæti hlutar manns í því fer sí minnkandi.
Persónulega myndi ég mæla með árangurstengdu kerfi fyrir starfsmenn, að inni í launasamningi séu ákvæði um að þegar fyrirtækið sé að skila hagnaði þá fari ákveðið hlutfall hans út til starfsmanna í samræmi við hversu lengi þeir hafa verið hjá fyrirtækinu. Hlutfallið ætti þó ávallt að vera innan ákveðinna fastra marka. Til að starfsmenn fái ekki svo að segja móðgandi fjárhæð ef hagnaðurinn er lítill þá ætti að vera ákveðin lágmarks upphæð og eins til að tryggja hagsmuni fyrirtækisins þá ætti að hafa ákveðna hámarksupphæð þannig að ekki fari tugmilljónir til starfsmanna ef mikill hagnaður er. Nokkuð svigrúm skapaðist fyrir svona aðgerðir með nýlegum skattabreytingum. Með svona kerfi þá hefur starfsfólk beinan fjárhagslegan ávinning af því að fyrirtækinu gangi vel og það þarf ekki að vera að flækja því út í hlutabréfakaup sem ómögulegt er að vita hvort muni vera arðbær eða ekki.
Comments